Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego niejednokrotnie stanowi formalistyczny koszmar z jakim muszą się mierzyć rodzice, którzy sami wcześniej odrzucili spadek. Wszystko dlatego, że zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego, w miejsce osoby odrzucającej spadek wchodzą jej dzieci. Często zdarza się przy tym, że dzieci te nie są jeszcze pełnoletnie i oświadczenie o odrzuceniu spadku muszą za nie złożyć rodzice. Taka czynność wymaga jednak zgody sądu rodzinnego a czas nagli… i tu zaczynają się schody.. ale po kolei.
Odrzucenie spadku
Przyjęcie lub odrzucenie spadku stanowi jedną z pierwszych czynności podejmowanych przez spadkobierców w procesie spadkobrania po otwarciu testamentu. Każda z osób powołanych do spadku czy to z ustawy czy z testamentu w określonym terminie musi złożyć takie oświadczenie. W przypadku jego niezłożenia przyjmuje się, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości jego udziału spadkowego. Choć brzmi to dość uspokajająco, w praktyce nie jest to jednak rozwiązanie tak bezpieczne, jak mogłoby się wydawać. Przede wszystkim, aby móc skutecznie powoływać się na powyższe ograniczenie, trzeba wykazać jaka była wartość udziału spadkowego, co zazwyczaj oznacza konieczność sporządzenia spisu inwentarza. Dlatego przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, gdy są same długi nie jest bynajmniej dobrym rozwiązaniem. W takiej sytuacji dużo lepiej zdecydować się na odrzucenie spadku.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
Odrzucenie spadku przez osobę pełnoletnią, posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych zazwyczaj nie stanowi problemu, zwłaszcza gdy zdecydujemy się na odrzucenie spadku u notariusza i mieścimy się ustawowym terminie. Wystarczy tu aby powołana do spadku pełnoletnia osoba złożyła oświadczenie woli jasno wskazujące, iż jej wolą jest odrzucenie spadku. W takim przypadku odrzucenie spadku można dokonać podczas jednej wizyty u notariusza. Tak prosto nie jest już jednak w sytuacji, gdy oświadczenie o odrzuceniu spadku składane jest w imieniu małoletniego lub osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych.
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego u notariusza
Powyższe nie oznacza oczywiście, że nie jest możliwe odrzucenie spadku w imieniu małoletniego u notariusza. Wprost przeciwnie, moje doświadczenie wskazuje, że dzieje się tak w większości przypadków. Aby jednak takie odrzucenie spadku u notariusza było możliwe, na wizycie należy zjawić się z prawomocnym postanowieniem sądu, w którym zawarta jest sądowa zgoda na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. Decydując się na taką procedurę i tak nie unikniemy zatem wcześniejszej wizyty w sądzie. Odrzucenie lub przyjęcie spadku należy bowiem do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka i dlatego zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jej dokonanie przez rodziców lub wyrażenie zgody na taką czynność każdorazowo wymaga uzyskania uprzedniej zgody sądu opiekuńczego.
Wniosek o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego
Wniosek o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego kierować należy do sądu rodzinnego właściwego z uwagi na miejsce zamieszkania dziecka. Wydając zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka sąd bada przede wszystkim czy odrzucenie spadku jest w konkretnej sytuacji zgodne z jego dobrem i interesem majątkowym. Dlatego przygotowując się do złożenia takiego wniosku, należy wykazać w nim, że przyjęcie spadku przez małoletniego sprzeciwia się jego dobru, a zwłaszcza interesom majątkowym. W tym celu należy powołać odpowiednie dowody, a w szczególności zalecane jest przedłożenie dokumentów wskazujących na majątek spadkowy i jego wartość, a także dokumentów potwierdzających długi spadkowe. Brak przedstawienia odpowiednich dowodów na poparcie powyższych twierdzeń skutkować będzie tym, że sąd oddali wniosek, co w konsekwencji doprowadzi do automatycznego przyjęcia spadku przez małoletniego wraz z upływem terminu na odrzucenie spadku.
Odrzucenie spadku - o co pyta sąd?
Wydanie postanowienia w przedmiocie wyrażenia przez sąd zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego poprzedzane jest posiedzeniem sądu, na którym sąd przesłuchuje składających wniosek rodziców. Sąd pyta przede wszystkim o to co wchodzi w skład spadku, o to czy zmarły posiadał długi, a także o to czy pozostali członkowie rodziny przyjęli czy odrzucili spadek i jaki był tego powód. Prawidłowe udzielenie odpowiedzi na wskazane pytania ma na celu pomoc w ustaleniu czy odrzucenie spadku przez małoletniego zgodne jest z jego dobrem i interesem majątkowym. Dlatego ważne jest by udzielane odpowiedzi były możliwie dokładne i precyzyjne.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka po terminie
Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. W przypadku odrzucenia spadku przez wcześniej powołanego do spadku rodzica dziecka, termin ten należy liczyć od chwili odrzucenia spadku przez tegoż rodzica. Niekiedy jednak zdarza się, że termin 6 miesięcy upływa a odrzucenie spadku nie następuje. Dlatego dość często pojawia się pytanie o to czy możliwe jest odrzucenie spadku w imieniu dziecka po terminie. Na tak postawione pytanie trudno jednak udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Z prawnego punktu widzenia upływ wskazanego terminu sprawia bowiem, że odrzucenie spadku w imieniu dziecka po terminie jest bezskuteczne. Możliwe jest jednak złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Jeżeli sąd przychyli się do takiego wniosku, wówczas będzie można skutecznie złożyć oświadczenie o odrzuceniu.
Odrzucenie spadku w sądzie
Z uwagi na powyższe, odrzucenie spadku w imieniu dziecka po terminie możliwe jest tylko w ramach postępowania sądowego. W tym przypadku nie jest bowiem możliwe skuteczne odrzucenie spadku u notariusza po terminie, gdyż tylko sąd władny jest do przywrócenia terminu na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka po terminie.
Odrzucenie spadku w przypadku gdy małoletni mieszka za granicą
W mojej praktyce stosunkowo często trafia mi się prowadzenie spraw o odrzucenie spadku jeśli małoletni mieszka za granicą. Zazwyczaj dotyczy to sytuacji gdy umiera dalszy krewny a wszyscy członkowie rodziny po kolei odrzucają spadek. W końcu przychodzi kolej na członków rodziny mieszkających za granicą. Chcąc dokonać niezbędnych formalności powołany do spadku rodzic dziecka przyjeżdża do Polski z zamiarem odrzucenia spadku u notariusza w imieniu własnym oraz swojego dziecka. Na miejscu dowiaduje się jednak o konieczności uzyskania zgody sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. Co oczywiste sprawa się komplikuje i wymaga kolejnych przyjazdów do Polski. Na tym jednak nie koniec. Poza wcześniej omówionymi zagadnieniami pojawia się bowiem także problem jaki sąd ma wydać zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Zgodnie z przepisami polskiego prawa właściwy jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka. W tej sytuacji rozważamy natomiast odrzucenie spadku przez małoletniego mieszkającego za granicą. W takie sytuacji przede wszystkim warto skonsultować z prawnikiem i zapytać jak z prawnego punktu widzenia wygląda ustalenie stałego miejsca zamieszkania dziecka. Tu od razu podpowiem, że nie każdy dłuższy pobyt dziecka za granicą oznacza, że dziecko nie ma stałego miejsca zamieszkania w Polsce. Jeśli jednak tak się stanie, właściwy do wyrażenia zgody na odrzucenie spadku w takim przypadku będzie sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.